Euromediterranee Μασσαλίας: Διδάγματα από την εξέλιξη ενός ενδιαφέροντος πειράματος

Άρθρο του  Ράλλη Γκέκα

Δρ οικονομολόγου Τ.Α.

Αναδημοσίευση από Localit

Η Euromediterranee αποτελεί αυτή τη στιγμή, τη μεγαλύτερη πολεοδομική και αναπτυξιακή επένδυση, στη Νότιο Ευρώπη. Έχει  συμπληρώσει την πρώτη φάση υλοποίησης της και βρίσκεται σε εξέλιξη η δεύτερη. Τα τελικά συμπεράσματα θα προκύψουν ασφαλώς όχι με την ολοκλήρωση του έργου, αλλά και αφού “δουλέψει” για κάποιο χρονικό διάστημα. Ήδη όμως προσφέρει κάποια πολύ σημαντικά συμπεράσματα σε διαχειριστικό και πολιτικό επίπεδο, που αξίζει να συζητηθούν και στην Ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση, ώστε να προκαλέσουν την προσοχή των αυτοδιοικητικών και όχι μόνο, για την συνέχεια και εξέλιξη του έργου.

Το άρθρο αυτό προκλήθηκε από τη συμμετοχή μου στην επίσημη αντιπροσωπεία του δήμου Λεμεσού στην Μασσαλία, κατά την οποία υπεγράφη από τους δύο δημάρχους πρωτόκολλο συνεργασίας με αντικείμενο θέματα πολεοδομικά, κοινωνικά, πολιτιστικά, τουρισμό, συνεργασίας των δύο δήμων σε ευρωπαϊκά προγράμματα.

Στο πλαίσιο υλοποίησης αυτού του πρωτοκόλλου οι δύο δήμοι συμφώνησαν και υπέγραψαν ήδη την κοινή υποψηφιότητα τους σε δύο ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα και την επίσκεψη αντιπροσωπείας του δήμου Μασσαλίας στη Λεμεσό, τον Οκτώβριο του 2016.

Στην επερχόμενη αυτή επίσκεψη έχουν επιλεγεί τρεις καταρχήν τομείς εξειδίκευσης του πρωτοκόλλου συνεργασίας:

α) πολεοδομική ανασυγκρότηση (ο δήμος Λεμεσού, με χρηματοδότηση της νέας προγραμματικής περιόδου, υλοποιεί ένα παρόμοιο έργο, πολύ μικρότερου βέβαια προϋπολογισμού, στις υποβαθμισμένες δυτικές συνοικίες της πόλης

β) κοινωνικοί με τη συνεργασία και του τοπικού  πανεπιστημίου και

γ) τουριστικοί.

Τι είναι η Euromediterranee Μασσαλίας

Τη δεκαετία του ‘90 η Μασσαλία υπέφερε από μία μεγάλη κρίση. Η κρίση αυτή είχε ως βασικό της άξονα τη ναυτιλιακή κρίση, την κρίση της ναυπηγοεπισκευαστικής ζώνης και γενικότερα τα προβλήματα στο λιμάνι της Μασσαλίας, που αποτελεί πλουτοπαραγωγική πηγή όχι μόνο για την πόλη αλλά και για όλη τη Γαλλική οικονομία. Η κρίση αυτή είχε ως αποτέλεσμα την πολύ μεγάλη αύξηση της ανεργίας, την αποβιομηχάνιση, τα κοινωνικά προβλήματα με αποκορύφωμα τη μείωση του πληθυσμού της περιοχής.  Στο κέντρο της πόλης, δυτικά στο εμπορικό και ιστορικό κέντρο και όμορη του λιμανιού, υπήρχε μία brown field. Μία περιοχή που αποτελείτο από εγκαταλελειμμένα κατά κύριο λόγο κτήρια ή υποδομές υποστήριξης των λιμενικών υπηρεσιών. Το σημαντικότερο δε είναι ότι η περιοχή αυτή αποτελούσε την ουδέτερη ζώνη ανάμεσα στην “καθώς πρέπει” Μασσαλία και τις βόρειες συνοικίες της που κατοικούνται κυρίως από βορειοαφρικάνους πρόσφυγες από τις πρώην γαλλικές αποικίες ή μετανάστες πρώτης ή δεύτερης γενιάς, με μεγάλα κοινωνικά προβλήματα παραβατικότητα, ναρκωτικά, συμμορίες, σχολικές διαρροές.

Το 1992 ο δήμος, η μητροπολιτική περιοχή, η περιφέρεια και το Γαλλικό κράτος αποφάσισαν να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. Οι πρωτοβουλίες που αποφασίστηκαν να ληφθούν δεν είχαν μόνο οικονομικό αντικείμενο, αλλά κυρίως στόχο να αποτελέσουν μία ολοκληρωμένη παρέμβαση. Να δημιουργήσουν μία πόλη μέσα στην πόλη, όπως χαρακτηριστικά ισχυρίζονται, με βάση τις αρχές της βιωσιμότητας (κοινωνική συνοχή, περιβαλλοντική προστασία, οικονομική ανάπτυξη).

Την τριετία 1993-1995 ασχολήθηκαν με όλες τις προπαρασκευαστικές εργασίες. Μελέτες, νομικές διευθετήσεις, γραφειοκρατικές παρεμβάσεις. Τελικά, αποφασίστηκε ότι η συνολική παρέμβαση θα καλύψει 4.800 στρέμματα μεταξύ του ιστορικού κέντρου της πόλης και του λιμανιού.

Για να υλοποιήσουν αποτελεσματικότερα αυτό το έργο ο δήμος, η μητροπολιτική περιοχή, η περιφέρεια και το γαλλικό κεντρικό κράτος αποφάσισαν να δημιουργήσουν μία αναπτυξιακή εταιρεία. Είναι σημαντικό ότι από την πρώτη στιγμή στο έργο δόθηκε, από το κράτος, ο χαρακτηρισμός της “εθνικής προτεραιότητας”. Στη χρηματοδότηση του έργου συμμετείχε, με περιορισμένη συμμετοχή, μικρότερη του 2% και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Τρεις ήταν οι βασικοί στόχοι που τέθηκαν:

Πολεοδομική αναγέννηση, σχεδιασμός και στρατηγική.

Αξιοποίηση ακίνητης περιουσίας και οικονομική ανάπτυξη.

Ενίσχυση της διεθνούς επιρροής.

Οι στόχοι αυτό, για να πραγματοποιηθούν, κρίθηκε απαραίτητο να υπάρξουν τα ακόλουθα πεδία εξειδικευμένων παρεμβάσεων:

Στρατηγική.

Πολεοδομικό master plan.

Χρηματοδοτική μηχανική.

Διαχειριστικό πλαίσιο.

Προβολή και προώθηση.

Είναι ενδιαφέρουσα η πορεία της διαχείρισης της τόσο μεγάλου έργου. Το πρώτο θέμα που έπρεπε να αντιμετωπιστεί ήταν η ιδιοκτησία της γης. Όλη η γη, που επιλέχθηκε να γίνει η παρέμβαση, ήταν ιδιωτική. Με την αγορά της γης, δόθηκε η ευκαιρία στους αρμόδιους να συντάξουν το master plan και τη χρηματοδοτική τους στρατηγική. Αφού είχαν τα δύο αυτά στρατηγικά εργαλεία προχώρησαν στις απαραίτητες μελέτες, με πρώτο μέλημα να δημιουργήσουν υποδομές (δίκτυα, κοινωνικές υποδομές, δημόσιες μεταφορές, δημόσιους χώρους). Το επόμενο βήμα ήταν η δημιουργία “εποικοδομήματος”, κατοικίες, γραφεία, χώρους λιανικής πώλησης, εγκαταστάσεις ήπιας βιοτεχνίας ή βιομηχανίας. Όταν όλο αυτό το πακέτο ήταν έτοιμο ήρθε η ώρα να προσκληθούν και να συμμετάσχουν στη χρηματοδότηση, οι επενδυτές.

Τα αποτελέσματα της πρώτης φάσης της επένδυσης

Η πρώτη φάση της επένδυσης διήρκεσε από το 1995-2013 και είχε συνοπτικά τα εξής αποτελέσματα:

1.Εγκατάσταση 10.000 κατοίκων

2.Δημιουργία 20.000 θέσεων εργασίας

3.Κατασκευή 1,2 εκατομμυρίων τετραγωνικών μέτρων σε κτιριακές εγκαταστάσεις εκ των οποίων: Δημιουργήθηκαν περίπου 4.000 νέες κατοικίες, δημόσιοι χώροι και καταστήματα, αναπαλαιωμένες κατοικίες, μουσεία (ένα δημόσιο και ένα ιδιωτικό), Μία αίθουσα συναυλιών, Ένα θέατρο, Ένα εμπορικό κέντρο.

Στην πρώτη φάση της επένδυσης η χρηματοδότηση του έργου ήταν 60% από δημόσιους πόρους και 40% από ιδιωτικούς. Το κόστος δημόσιας επένδυσης για την πρώτη φάση ανήλθε στα 560 εκατ. €.

Τα αναμενόμενα αποτελέσματα από τη δεύτερη φάση της επένδυσης.

Η δεύτερη φάση της επένδυσης έχει θέσει φιλόδοξους στόχους. Ουσιαστικά, καλείται να διπλασιάσει τα αποτελέσματα της πρώτης φάσης.

Ο κυριότερος όμως στόχος της δεύτερης φάσης κατά τη γνώμη μου, είναι να αντιστρέψει το σχήμα της χρηματοδότησης. Αναμένεται η τελική χρηματοδότηση να προέρχεται κατά 20% από το δημόσιο τομέα και 80% από τον ιδιωτικό. Να επενδύσει δηλαδή το δημόσιο ένα Ευρώ και να προκαλέσει επένδυση πέντε Ευρώ.

Όλη αυτή η προσπάθεια καταλήγει στη διαμόρφωση ενός μοντέλου μίας νέας βιώσιμης μεσογειακής πόλης που:

• Σέβεται το περιβάλλον. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο βιοκλιματικός σχεδιασμός των κτηρίων σε συνδυασμό με τη χρήση πρωτοποριακών τεχνολογιών γεωθερμίας, εξοικονομούν το 75% της κατανάλωσης ενέργειας.
• Συνδυάζει την οικονομική ανάπτυξη με την κοινωνική συνοχή και την πολιτιστική δημιουργία.
• Συμβάλλει στην βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικής θέσης της μητροπολιτικής περιοχής της Aix- Marseille- Provence.

3.Τα διδάγματα

Είναι προφανές ότι μιας και στην παρούσα φάση το έργο είναι ακόμη σε εξέλιξη, δεν μπορούμε να μιλάμε για τελικά συμπεράσματα. Τα διδάγματα που μπορούν να προκύψουν για την Ελληνική ΤΑ δεν έχουν σχέση με το μέγεθος της παρέμβασης, αλλά κυρίως με τη διαδικασία και τις πολιτικές.

Ας προσπαθήσουμε να τα συνοψίσουμε:

Η κρίση δεν αντιμετωπίζεται με ευχές. Η κρίση αντιμετωπίζεται με ανάπτυξη και για να έχεις ανάπτυξη χρειάζονται επενδύσεις.

Τα κοινοτικά κονδύλια είναι χρήσιμα, αλλά χωρίς εθνικούς πόρους οι πιθανότητες να προκαλέσεις επενδύσεις σε χώρους που δεν ενδιαφέρουν την ευρωπαϊκή πολιτική είναι σχεδόν αδύνατες. Η επαναξιολόγηση των Ελληνικών δημόσιων δαπανών και ο πολλαπλασιασμός του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων είναι απαραίτητος. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να τονιστεί η, σύμφωνα με τη διεθνή εμπειρία, αποτελεσματικότητα των τοπικών δημοσίων επενδύσεων και η εξ αυτού του γεγονότος ανάγκη ενίσχυσης της ΣΑΤΑ αλλά και δημιουργίας Εθνικού Τοπικού Αναπτυξιακού Προγράμματος (ΘΗΣΕΑΣ ΙΙ, όπως το κατονόμασε το πρόσφατο συνέδριο της ΚΕΔΕ), το οποίο θα χρηματοδοτηθεί από τη νέα γενιά παρακρατηθέντων.

Θα πρέπει επιτέλους η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κατανοήσει ότι εάν θέλει να πιάσει τους αναπτυξιακούς στόχους της, θα πρέπει να ξεχωρίσει τις επενδύσεις από την κατανάλωση. Όπως επανειλημμένα έχει τονίσει η Ευρωπαϊκή ΤΑ, οι δημόσιες επενδύσεις δεν θα πρέπει να συνυπολογίζονται στο χρέος και στα κριτήρια του Μάαστριχ.

Για να προκληθούν ιδιωτικές επενδύσεις απαιτούνται πριν από όλα δημόσιες. Είναι γεγονός η πολιτική της ΕΕ για μόχλευση κεφαλαίων. Εξάλλου, το σχέδιο Γιούνκερ σε αυτή την πολιτική στηρίζεται. Η εμπειρία όμως της Euromediterranee μας δείχνει ότι οι ιδιώτες έρχονται, αφού έχουν πραγματοποιηθεί οι επενδύσεις, κυρίως σε υποδομές και έχουν καταστήσει ελκυστική την περιοχή. Και αυτές οι επενδύσεις είναι δημόσιες.

Σημαντικό στοιχείο για την αποτελεσματική εξέλιξη του έργου ήταν η διαβαθμιδική συνεργασία. Το μέγεθος αυτών των έργων δεν επιτρέπει σε καμία κρατική βαθμίδα από μόνη της να μπορέσει να το υλοποιήσει. Σημαντικά στοιχεία αποτελούν ότι το Γαλλικό κράτος από την πρώτη στιγμή το χαρακτήρισε έργο εθνικής προτεραιότητας, όπως επίσης και η εμπιστοσύνη που επέδειξε στην ΤΑ. Σε αυτό τον τομέα, ένα σημείο προς συζήτηση είναι ο τρόπος που διαχειρίστηκαν τη διαβαθμιδική συνεργασία, μέσω μίας κοινής αναπτυξιακής εταιρείας.

Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι πολύ πριν αρχίσει ένα τόσο πολύπλοκο έργο είχε καθοριστεί με μεγάλη σαφήνεια η χρηματοδοτική μηχανική με ξεκάθαρους στόχους, ρόλους και ευθύνες.

Σημαντικό στοιχείο επίσης, είναι η νομική προετοιμασία, παρά την εμπειρία της Γαλλίας σε ΣΔΙΤ.

Το ότι οι δημιουργοί του έργου προσπαθούν να το παρουσιάσουν ως “πιλότο” για τη νέα μεσογειακή πόλη δεν είναι τυχαίο. Έτσι εξηγείται η βαρύτητα που έδωσαν στο ολοκληρωμένο χαρακτήρα της παρέμβασης. Μία τέτοιας έκτασης παρέμβαση μόνο με οικονομικούς στόχους, δεν είχε πολλές δυνατότητες επιτυχίας.

Μία τόσο μεγάλη παρέμβαση αναμενόμενο ήταν να προκαλέσει αντιδράσεις. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν και αντιμετωπίζονται όχι μόνο με μία επικοινωνιακή πολιτική ή το πολύ με μία στρατηγική διαβούλευσης, αλλά με ένα ολοκληρωμένο σχέδιο κοινωνικής μηχανικής.

Τέλος, στο κοινωνικό επίπεδο τα έργα αυτά προφανώς δεν μπορούν να λύσουν το πρόβλημα. Τα προβλήματα στις βόρειες συνοικίες υπάρχουν ακόμα. Κατά μέσο όρο στις συνοικίες αυτές υπάρχουν δύο νεκροί το μήνα από βίαιο θάνατο, κυρίως πυροβόλο όπλο. Οι παρεμβάσεις αυτές δημιουργούν ασφαλώς ένα σημαντικό ανάχωμα στην επέκταση του κοινωνικού προβλήματος. Σε χωρικό επίπεδο, πολύ φοβάμαι, ότι απλώς το μεταφέρουν σε χώρους λιγότερο “ορατούς”…

Ο αιρετός ηγέτης πρέπει να στέκεται απέναντι στα αντιδραστικά και φοβικά σύνδρομα της τοπικής κοινωνίας.

Το φαινόμενο της  πυροδότησης αντιδράσεων στις τοπικές κοινωνίες άλλοτε γιατί πρόκειται να εγκατασταθούν μονάδες επεξεργασίας ή σταθμοί μεταφοράς απορριμμάτων, άλλοτε γιατί πρόκειται να εγκατασταθεί κέντρο φιλοξενίας ή έστω και φύλαξης μεταναστών ή προσφύγων, άλλοτε γιατί εκφράζονται φοβικά και απάνθρωπα σύνδρομα απέναντι σε μειονότητες ή κοινωνικά ευαίσθητες ομάδες ή σε ομάδες με ειδικές ανάγκες και δεξιότητες, διαμορφώνει μία εικόνα έντονης αντιδραστικότητας, φοβικής εξέγερσης, ξενοφοβίας και ρατσισμού. Από τα απορρίμματα που παράγουν και οι ίδιες οι «ξεσηκωμένες» τοπικές κοινωνίες  έως και τις ανέστιες ψυχές των προσφύγων ή παιδιά που χρήζουν ειδικής αγωγής, όλα τα αντιμετωπίζουν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, την άρνηση, τον φόβο, την οργή!!! Υπάρχουν ασφαλώς και οι εξαιρέσεις που θυμίζουν ότι η ανεκτικότητα και η φιλοξενία ήταν αρετές κάποτε των Ελλήνων που κατοικούσαν σε αυτή την χώρα. Το παράδειγμα των κατοίκων των ακριτικών νησιών μας και ιδίως της Λέσβου, της Τήλου και όχι μόνο είναι εξαιρετικό αλλά μας γεμίζει υπερηφάνεια και θαυμασμό.

Κοντά στις αντιδραστικές τοπικές κοινωνίες συντάσσονται κατά κανόνα οι αιρετοί ηγέτες τους. Άλλοι από αυτούς δεν κατανοούν την φοβική ανασφάλεια ως κίνδυνο και ντροπή, την πιστεύουν ακόμη και όταν την κρύβουν σε «δήθεν προοδευτικότητες» άλλοι  δεν τολμούν να έρθουν αντιμέτωποι με τα πιο αντιδραστικά, ρατσιστικά και εντέλει φασιστικά αντανακλαστικά της τοπικής τους κοινωνίας. Προτιμούν να μην σταθούν απέναντι στον πολιτισμικό κατήφορο των συμπολιτών τους γιατί  τους αποδέχονται ως «πελάτες» και όχι ως πολίτες και ο «πελάτης έχει πάντοτε δίκιο».

Ο ρόλος όμως του αιρετού είναι να είναι ηγέτης που οδηγεί την τοπική κοινωνία και όχι «νουντούκα» και «υποχείριο» της αντιδραστικής ανασφάλειας και του σκοταδιστικού συντηρητισμού της.

Συνεπώς οι αιρετοί ηγέτες πρέπει να είναι ικανοί και έτοιμοι να συγκρουστούν με το κομμάτι εκείνο της τοπικής κοινωνίας που τραβάει το σκοινί προς την οπισθοδρόμηση, να ενθαρρύνουν την πλειοψηφία της κοινωνίας για να ανακτήσει την ψυχραιμία και την αυτοπεποίθησή της και να την πείσουν να  σκέφτεται και να δρα προοδευτικά μένοντας επίμονη σε αξίες όπως η αλληλεγγύη, η ανεκτικότητα, η φιλοξενία, η βιώσιμη ανάπτυξη. Πέραν του καθαρού πολιτικού λόγου και της επιμονής στις αξίες αυτές ο αιρετός πρέπει να εξαντλεί όλα τα μέσα και της διαδικασίες διαβούλευσης και διαλόγου με τους πολίτες και τις επιμέρους κοινωνικές ομάδες. Δεν έχει να φοβηθεί τίποτε από τον διάλογο και τη διαβούλευση, αλλά όταν πρέπει να πάρει απόφαση να την παίρνει χωρίς να ταλαντεύεται ανάμεσα στο πολιτικό κόστος και στο πρόσκαιρο πολιτικό όφελος. Η επιβράβευση θάρθει στην ώρα της ακόμη και όταν δεν είναι διατυπωμένη στην κάλπη. Έρχεται η ώρα που η ιστορία δικαιώνει όσους αντιτάχθηκαν στον συλλογικό φόβο και οδήγησαν  τις τοπικές κοινωνίες σε προοδευτικούς δρόμους. Αλίμονο στους δειλούς που δεν τόλμησαν.

Γιώργος Καμίνης: Η λογοδοσία και η διαφάνεια είναι ενσωματωμένες σε κάθε επίπεδο και στάδιο οργάνωσης

Η ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΣΤΗΝ 1η  ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Κυρίες και κύριοι σας καλωσορίζουμε στην 1η  Διάσκεψη για την Αθήνα. Οι συνεργάτες μου και ο ίδιος προσωπικά, νιώθουμε μεγάλη χαρά που οδηγηθήκαμε σε αυτήν την σημαντική και κυρίως ουσιαστική, πολιτική καινοτομίας.

Και δεν φτάσαμε συμπτωματικά. Ούτε για να πειραματιστούμε με μια μεθοδολογία που μοιάζει καινοτόμα και πρωτοποριακή, αλλά κανείς τελικά δεν κατανοεί σε τι συνίσταται και βεβαίως πού οδηγεί.

Στην 1η  Διάσκεψη για την Αθήνα, οδηγηθήκαμε μέσα από την στρατηγική επιλογή των συνεργασιών ενός ευρέως φάσματος καθώς και την πολιτική πρακτική της διαβούλευσης. Κοινός παρονομαστής και των δύο, ο ανοιχτός, δίχως προκαταλήψεις, ουσιαστικός και παραγωγικός διάλογος. Η πολυφωνία. Οι διαφορετικές απόψεις δεν εξοβελίζονται. Αντιθέτως ακούγονται με προσοχή όπως θα διαπιστώσετε.

Ωστόσο θα ήθελα να διευκρινίσω ότι η σημερινή διάσκεψη, δεν αποτελεί μια ευρύτερη διαβούλευση. Είναι  μια συνάντηση εργασίας, με εξειδικευμένα, θεματικά εργαστήρια, στην διαρκή αναζήτησή μας προτάσεων και ιδεών για θέματα και μέτωπα της Αθήνας  που έχουμε ήδη δουλέψει και βρίσκονται σε διαδικασία εξέλιξης.  

Για τις συνεργασίες μας με ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, επιμελητήρια, πανεπιστήμια, φορείς, οργανισμούς, την Κοινωνία των Πολιτών αλλά και ευρωπαϊκούς δήμους ή διεθνείς οργανισμούς έχουμε μιλήσει επανειλημμένα. Ανέδειξαν νέες δυνατότητες για να υλοποιούμε και να είμαστε αποτελεσματικοί σε νευραλγικούς τομείς (Κοινωνική Πολιτική, Επιχειρηματικότητα, Τουρισμός, Παιδί, Πολιτισμός) σε μια εποχή γενικευμένης κρίσης. Εκπρόσωποι τους θα συμμετάσχουν στα εργαστήρια των τεσσάρων θεματικών πεδίων που ανοίγουμε στην σημερινή Διάσκεψη για την Αθήνα. Για μια Πιλοτική Παρέμβαση στο Εμπορικό κέντρο. Σχολεία Ανοιχτά στην Κοινωνία και τη Γειτονιά. Για ένα νέο ρόλο της Κοινωνίας Πολιτών στις γειτονιές. Για την αναζωογόνηση του Εθνικού μας Κήπου.

Η διαβούλευση μας δανείζει σήμερα τη μέθοδο, το κέλυφος. Ήταν απόρροια μιας νέας αντίληψης που δημιούργησε μια δυναμική  και αμφίδρομη σχέση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με τους Πολίτες: με την Κοινωνία Πολιτών – μέσω και της βραβευμένης πλατφόρμας του συν-Αθηνά- με εθελοντές, με σωματεία και παραδοσιακούς συλλόγους που σχετίζονται κυρίως με τις τοπικές, δημοτικές, κοινότητες, με ομάδες ενεργών πολιτών.

Συνεργασίες, διαβούλευση, και βεβαίως η αναπτυξιακή προοπτική της Αθήνας, είναι οι βασικές προϋποθέσεις και το πολιτικό πλαίσιο, για την σημερινή μας διάσκεψη. Διάσκεψη που είναι μια ανοιχτή μεθοδολογία απέναντι στην πόλη μας, τα υφιστάμενα μέτωπα και τα σύνθετα προβλήματά της. Σήμερα καταθέτουμε μια διαδικασία. Που θα θεσμοθετηθεί. Θα επαναληφθεί σε περίπου έξι μήνες. Θα μας επιτρέψει να πλησιάζουμε με βήματα σταθερά και ουσιαστικά το εγχείρημα που κωδικοποιήσαμε στο σύνθημα, «Επιστροφή στην Αθήνα».

Η «Επιστροφή στην πόλη» δεν είναι μόνο ένα σύνθημα, αλλά συμπυκνώνει μια πολύπλευρη στρατηγική.

Θεσμικές μεταρρυθμίσεις ως προαπαιτούμενο για την αξιοποίηση της περιουσίας του ελληνικού δημοσίου και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης

Αναδημοσίευση από : http://www.aeihoros.gr/, τχ. 20

Πρόδρομος Βλάμης

Ερευνητής, Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών

Το παρόν άρθρο είναι επικαιροποιημένο μέχρι τον Iούνιο του 2013 και αποτελεί επέκταση της εισήγησης του συγγραφέα στο Επετειακό Συνέδριο για τα 50 χρόνια της Περιφερειακής Επιστήμης με τίτλο «Περιφερειακή Ανάπτυξη και Οικονομική Κρίση: Διεθνής Εμπειρία και Ελλάδα» που συνδιοργανώθηκε από το Ελληνικό Τμήμα της ERSA και το Ινστιτούτο Περιφερειακής Ανάπτυξης του Παντείου Πανεπιστημίου, 6-7 Μαΐου 2011, Αθήνα.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να κωδικοποιήσει τα κυριότερα θεσμικά προβλήματα που παρουσιάζει η ελληνική αγορά ακινήτων για τους ενδιαφερόμενους ξένους επενδυτές και να αναλύσει τα ιδιαίτερα προβλήματα που δυσχεραίνουν την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας ιδιοκτησίας του Ελληνικού Δημοσίου. Για να ευοδωθεί η προσπάθεια που έχει ξεκινήσει η εταιρεία Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου Α.Ε. (ΤΑΙΠΕΔ ) σχετικά με την αξιοποίηση των δημόσιων ακινήτων, είναι απαραίτητο να σχεδιασθεί και να υλοποιηθεί σε εύλογο χρονικό διάστημα ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα θεσμικών μεταρρυθμίσεων, που θα περιλαμβάνει όλες εκείνες τις αναγκαίες αλλαγές του θεσμικού πλαισίου εντός του οποίου δραστηριοποιούνται οι συμμετέχοντες στην ελληνική αγορά ακινήτων.

Η εργασία είναι χωρισμένη σε τέσσερα μέρη. Στο δεύτερο μέρος περιγράφονται και αναλύονται τα σημαντικότερα θεσμικά προβλήματα που παρουσιάζει η ελληνική αγορά ακινήτων για τους ενδιαφερόμενους ξένους επενδυτές: η έλλειψη κατάλληλου και σύγχρονου πολεοδομικού θεσμικού πλαισίου, το δυσμενές, περίπλοκο φορολογικό καθεστώς και η αβεβαιότητα ως προς τη συχνότητα μεταβολής του, η μη ολοκλήρωση του Εθνικού Κτηματολογίου και τέλος, ο μικρός όγκος συναλλαγών.

Πέρα από τα διάφορα θεσμικά και άλλου τύπου προβλήματα και δυσκαμψίες που παρουσιάζει γενικά η ελληνική αγορά ακινήτων, γίνεται επίσης μνεία, στο δεύτερο μέρος της εργασίας, σε κάποια ειδικότερα προβλήματα που υπάρχουν και τα οποία δυσχεραίνουν την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας ιδιοκτησίας του Ελληνικού Δημοσίου: η κατάτμηση της ιδιόκτητης ακίνητης περιουσίας σε μεγάλο αριθμό δημόσιων φορέων, η έλλειψη γνώσης του Ελληνικού Δημοσίου για τον ακριβή αριθμό, μέγεθος και αξία της ακίνητης περιουσίας ιδιοκτησίας του, η καταπάτηση της ακίνητης περιουσίας ιδιοκτησίας του Ελληνικού Δημοσίου κ.ά.

Στο τρίτο μέρος της εργασίας εισάγεται η έννοια της αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας των φορέων δημοσίου συμφέροντος (για παράδειγμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά και του Δημοσίου γενικότερα). Επίσης, γίνεται παρουσίαση και ενδελεχής ανάλυση των δύο περισσότερο γνωστών -στη σχετική βιβλιογραφία- μεθόδων αξιοποίησης της περιουσίας του Δημοσίου και της τοπικής αυτοδιοίκησης, δηλαδή των

Συμπράξεων Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα και της Μίσθωσης Ακινήτων.

Η εργασία ολοκληρώνεται με την ενότητα των συμπερασμάτων και μια εκτενή αναφορά σε συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής, καθώς και στις θεσμικές πρωτοβουλίες που θα πρέπει να αναληφθούν, προκειμένου να υποστηριχθούν οι επενδύσεις στην Ελληνική κτηματαγορά από ξένους θεσμικούς ή/και εγχώριους επενδυτές.

2. ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΉ ΑΓΟΡΑ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΟΥΣ ΞΕΝΟΥΣ ΕΠΕΝΔΥΤΈΣ

Προκειμένου να μπορέσει το Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου Α.Ε να προσελκύσει ξένους επενδυτές στην εγχώρια αγορά και να προχωρήσει με επιτυχία στο πρόγραμμα αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας θα πρέπει να αντιμετωπισθούν δραστικά και άμεσα διάφορα θεσμικά και άλλου τύπου προβλήματα και δυσκαμψίες που παρουσιάζει η ελληνική αγορά ακινήτων (Βλάμης και Καλφαμανώλη, 2008). Τα σημαντικότερα προβλήματα είναι τα εξής:

Πολεοδομικός σχεδιασμός στην Ελλάδα σε αλλαγή πλεύσης. Προς μια πολύπλευρη bottom up πορεία;

Αναδημοσίευση από: http://www.citybranding.gr/

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΕΡΡΑΟΣ,

 Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, 

Τομέας Πολεοδομίας και Χωροταξίας

 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

*Η παρούσα εργασία συντάχθηκε στο πλαίσιο του κοινού ελληνο-γερμανικού ερευνητικού προγράμματος IKYDA 2015 «Νέες μορφές διακυβέρνησης και δημοκρατική νομιμοποίηση πολεοδομικών αποφάσεων. Πολιτικές Αστικού σχεδιασμού στο πλαίσιο πρωτοβουλιών και διαμαρτυριών της κοινωνίας των πολιτών», που χρηματοδοτείται από το ΙΚΥ και το DAAD.

Ο πολεοδομικός σχεδιασμός αποτελεί ένα κομβικής σημασίας εργαλείο στα χέρια των εθνικών και τοπικών κοινωνικών, στην Ελλάδα και διεθνώς, για τη διαχείριση, αφενός μεν συγκρούσεων μεταξύ συμφερόντων και ενδιαφερόντων στη χρήση του χώρου και αφετέρου δε αξιοποίησης και επωφελούς για το κοινωνικό σύνολο ανάπτυξης της ενδογενούς δυναμικής του.

Στην Ελλάδα, από τη δεκαετία του 1980 και μετά έγινε μια συστηματική προσπάθεια για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος πολεοδομικού σχεδιασμού, αλλά και γενικότερα για την οικοδόμηση ενός πυραμιδοειδούς δομής μηχανισμού χωρικού σχεδιασμού, ξεκινώντας από τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό και καταλήγοντας με σταδιακά βήματα δεσμευτικών σχέσεων στον κατώτερου επιπέδου πολεοδομικό σχεδιασμό. Οργανώθηκε έτσι και εφαρμόστηκε για περισσότερο από τέσσερις 10ετίες ένας «εκ των άνω» (top down) χωρικός σχεδιασμός, ο οποίος αν και προφανώς έπαιξε τον ρόλο του στη διαχείριση του χώρου, παρουσίασε όμως κατά κοινή ομολογία και πολλές ανεπάρκειες, με έμφαση κυρίως στην αδυναμία έγκαιρης ολοκλήρωσης των σχεδίων.

Εύκολα μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι το υφιστάμενο μοντέλο χωρικού σχεδιασμού στην Ελλάδα θα είχε ανάγκη παρέμβασης, με σκοπό την καλύτερη αποτελεσματικότητά του, αλλά και τη βελτίωση της δυνατότητάς του να αφουγκράζεται τις κάθε φορά υφιστάμενες ανάγκες και να ανταποκρίνεται εύστοχα προς αυτές. Σε συνέχεια αυτής της θέσης, ο χωρικός σχεδιασμός στην Ελλάδα επηρεάστηκε τα τελευταία χρόνια από δύο κυρίως κατευθύνσεις, που και οι δύο εμπεριέχουν, διαφορετικής μεν υφής αλλά ουσιώδη στοιχεία ενός «εκ των κάτω» (bottom up) σχεδιασμού.

Η πρώτη κατεύθυνση αφορά τη μεταρρύθμιση του συστήματος χωρικού σχεδιασμού με βάση τον πρόσφατο νόμο 4269/2014, ο οποίος δίνοντας μια ιδιαίτερη έμφαση στο ζήτημα της ρύθμισης της ανάπτυξης των δραστηριοτήτων στο χώρο, επιχειρεί ουσιαστικά να εξασφαλίσει τη δυνατότητα μιας κατά το δυνατόν «ευέλικτης», πλην όμως αποσπασματικής χωροθέτησης οικονομικών, παραγωγικών και εν γένει επενδυτικών δραστηριοτήτων. Θεσπίζει επομένως κατά κάποιον τρόπο διαδικασίες εκ των κάτω ανάπτυξης του χώρου, με βάση την κάθε φορά και σε κάθε χώρο διαμορφούμενη δυναμική.

Η δεύτερη κατεύθυνση αφορά τις εκτός τυπικού αστικού σχεδιασμού πολιτικές στο πλαίσιο πρωτοβουλιών και διαμαρτυριών της κοινωνίας των πολιτών, που συγκροτούν δράσεις μιας ολοένα και ουσιαστικότερης εκ των κάτω προσέγγισης. Η συγκρότηση σύγχρονων μορφών «διακυβέρνησης» αναφέρεται στην εμφάνιση σύνθετων σχέσεων στη χάραξη και υλοποίηση πολιτικής, όπου εμπλέκονται «νέοι δρώντες» εκτός επίσημων φορέων, αλληλεπιδρούν και συνεργάζονται. Η τάση αυτή είναι ολοφάνερη μέσα από πολλές ευρωπαϊκές περιπτώσεις (π.χ. Στουτγάρδη 21, Αμβούργο Gangeviertel, επανάχρηση παλιού αεροδρομίου Tempelhof / Βερολίνο, διαμαρτυρίες για νέους αυτοκινητοδρόμους / Δανία, λειτουργία αεροδρομίου Zaventem / Βέλγιο, πρωτοβουλίες «δικαίωμα στην πόλη», τοπικά κινήματα καταλήψεων, κλπ), που προσφάτως βρίσκουν το αντίστοιχο τους και στην Ελλάδα / Αθήνα (π.χ. μητροπολιτικό πάρκο Ελληνικού, πεζοδρόμηση Πανεπιστημίου, πάρκο Ναυαρίνου, κλπ).

Η παρούσα εργασία διερευνά αυτές τις αντιθετικές πορείες του σχεδιασμού στην Ελλάδα και επιχειρεί να τις τυπολογήσει, κατανοήσει και αξιολογήσει. Παράλληλα, μέσα από τη στοχευμένη μελέτη της διεθνούς εμπειρίας, η εργασία επιχειρεί να αφουγκραστεί τις τάσεις και δυναμικές που διαμορφώνονται στη διεθνή σκηνή γύρω από το ζήτημα της διαχείρισης του χώρου και να εξετάσει νέα σχήματα διακυβέρνησης προς εξυπηρέτηση των νέων αντιλήψεων.

Βιώσιμη Κινητικότητα: Στοίχημα για ένα καλύτερο αύριο στις πόλεις.

Αναδημοσίευση από: http://www.citybranding.gr

Η Μελέτη Περίπτωσης της Χαλκίδας

ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ, Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ, Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

ΣΙΤΗ ΜΑΡΙΑ, Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

ΒΑΣΣΗ ΑΥΓΗ, Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ, Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Στην αντιπαράθεση επιστημονικών απόψεων αναφορικά με το θέμα της μορφής της βιώσιμης πόλης, το ζήτημα της μείωσης των μετακινήσεων με ΙΧ αυτοκίνητα αποτελεί ένα βασικό επιχείρημα υπέρ της κάθε προτεινόμενης αστικής μορφής.

Οι αναζητήσεις δεν εστιάζονται απλώς στην ανοικτή ή συμπαγή πόλη, αλλά στη βιώσιμη και οικονομική πόλη, η οποία είναι άρρηκτα συνυφασμένη με τη βιώσιμη κινητικότητα, που αναφέρεται στην εφαρμογή των αρχών της βιωσιμότητας στον τομέα των μεταφορών και κυρίως των οδικών. Τα ισχυρά διλήμματα πολιτικής που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι σύγχρονες πόλεις εστιάζονται τόσο στον τρόπο με τον οποίο θα διαχειριστούν τις ελλειμματικές οδικές υποδομές τους όσο και τον προσανατολισμό στον οποίο θα δώσουν έμφαση, δηλαδή τη δημόσια συγκοινωνία, με αποτέλεσμα τον περιορισμό των μεμονωμένων ιδιωτικών μετακινήσεων προς όφελος του δημόσιου συμφέροντος, ή μήπως την αντίθετη κατεύθυνση, με αποτέλεσμα οι δρόμοι να εγκαθιδρυθούν ως ένα ιδιωτικό και εμπορεύσιμο προϊόν του οποίου η χρήση θα διέπεται από τους κανόνες της αγοράς;

Η όποια απάντηση θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στο είδος πολιτισμού που επιδιώκει η ανθρωπότητα για τον 21ο αιώνα και για το λόγο αυτό καθίσταται αναγκαία η ευαισθητοποίηση του κοινού προς την προώθηση μέσων μαζικής μεταφοράς που παρέχουν ικανοποιητικό επίπεδο εξυπηρέτησης και με μικρό οικονομικό, ενεργειακό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Με γνώμονα τα παραπάνω και λαμβάνοντας υπόψη πως μεγάλος αριθμός ελληνικών πόλεων βρίσκεται αντιμέτωπος με εξελίξεις κοινωνικο-οικονομικής φύσεως που επηρεάζουν την πολεοδομική μορφή και τις μετακινήσεις, η παρούσα εισήγηση στοχεύει στην παροχή ενός οδηγού καλών πρακτικών για την άμβλυνση των δημιουργούμενων κυκλοφοριακών και πολεοδομικών προβλημάτων.

Για την επίτευξη του παραπάνω στόχου, χρησιμοποιείται η πόλη της Χαλκίδας ως μελέτη περίπτωσης. Τα μεθοδολογικά εργαλεία που αξιοποιούνται επιχειρούν την πολεοδομική και κυκλοφοριακή ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης εντός του αστικού ιστού, τη χωρική ανάλυση οικιστικών επεκτάσεων, την καταγραφή της κυκλοφοριακής δυναμικής της περιοχής, τη διερεύνηση των επιπτώσεων από διαμπερείς ροές στο εσωτερικό δίκτυο και τον εντοπισμό δυναμικών για την προώθηση της βιώσιμης κινητικότητας. Αποτέλεσμα της συγκεκριμένης ερευνητικής προσπάθειας είναι η διατύπωση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής βιώσιμης κινητικότητας για τη Χαλκίδα, η οποία θα περιλαμβάνει μια σειρά πολεοδομικών και κυκλοφοριακών προτάσεων που θεωρείται πως θα συμβάλουν στην ανάπτυξη μιας καλύτερης αστικής μορφής, όπου οι μετακινήσεις θα είναι ποιοτικές και προστατευμένες και η ποιότητα ζωής των κατοίκων σημαντικά βελτιωμένη.

Δημοτική Αγορά Χαλκίδας. Ο δρόμος από την παρακμή στην πρόοδο.

Άρθρο του Δημήτρη Κατσούλη

www.dimitriskatsoulis.blogspot.gr

dimitris.katsoulis@hotmail.com

Η Δημοτική Αγορά της Χαλκίδας για περισσότερα από 25 χρόνια είναι πεδίο εναλλαγής ατυχών πολιτικών σχεδιασμών, αδιαφορίας και απαξίωσης, ατελέσφορων προσπαθειών και μικροκομματικών σκοπιμοτήτων. Ο χρόνος όμως δεν μπορεί να παρακολουθήσει την αδυναμία της Πόλης να απαντήσει σε  ένα απλό ζήτημα διαχείρισης μιας τόσο κρίσιμης τοπικής υπόθεσης, δεν μπορεί να σταματήσει την φθορά στο κτιριακό συγκρότημα που από -άλλοτε- κυψέλη οικονομικής και κοινωνικής ζωής έχει μεταβληθεί σε εστία ρύπανσης  και καταφύγιο παραβατικότητας, σε μνημείο παρακμής.

Σήμερα η υπόθεση της Δημοτικής Αγοράς έχει επανέλθει στο προσκήνιο και μάλιστα κάνει ένα βήμα μπροστά. Προσδιορίστηκε από τα αρμόδια όργανα της Πολιτείας το μνημειακό τμήμα της το οποίο προστατεύεται και καθορίστηκαν οι όροι και οι προϋποθέσεις για την συμπερίληψη των κρίσιμων αρχιτεκτονικών στοιχείων ανοίγοντας τον δρόμο για την ανακατασκευή, την  ανάδειξή της και την επανένταξή της στην οικονομική και κοινωνική ζωή της πόλης.

Η Δημοτική Αγορά είναι ακίνητη περιουσία του Δήμου Χαλκιδέων. Ο Δήμος έχει την ευθύνη, την υποχρέωση αλλά και την ευκαιρία να θέσει τέλος στην σημερινή παρακμιακή εικόνα και να αποδώσει στην πόλη μια Αγορά που αξίζει σε μία σύγχρονη και δυναμική Χαλκίδα.  Είναι κυρίως τοπική, δημοτική υπόθεση. Η εξουσία του Κράτους και ειδικότερα του Υπουργείου Πολιτισμού υπεισέρχεται έως τον έλεγχο της προστασίας του χαρακτηρισθέντος μνημείου και της διατήρησης των δεδομένων αρχιτεκτονικής κυρίως αξίας. Πέραν αυτού ουδέν.

Από την άλλη πλευρά ο Δήμος έχει αποδεχθεί και έχει επιδιώξει την στενή συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού έτσι ώστε τόσο η εκπόνηση των μελετών αλλά και εν συνεχεία η εκτέλεση των έργων να γίνει στα πλαίσια που προαναφέρονται.

Ο Δήμος και ειδικότερα η Δημοτική Αρχή έχουν εντολή από τους πολίτες της Χαλκίδας, ενσωματωμένη στην πολιτική εντολή που συνοδεύει την εκλογή της αλλά και στην στάθμιση του δημοσίου δημοτικού συμφέροντος, να ξαναδώσουν τη Δημοτική Αγορά στην πόλη και συνεπώς να εξαλείψουν μία δια παντός την σημερινή παρακμιακή εικόνα. Αυτή την εντολή η Δημοτική Αρχή πρέπει να τη διαχειριστεί σε περιβάλλον διοικητικής αυτοτέλειας και τοπικής αυτονομίας, δηλαδή σύμφωνα με τις αποφάσεις των αιρετών συλλογικών οργάνων της, όπως επιτάσσει το ισχύον σύστημα δημοτικής διακυβέρνησης και η δημοκρατική αρχή. Μόνο η τήρηση των υποχρεώσεων που πηγάζουν από τον χαρακτηρισμό τμήματος του κτιρίου ως μνημείου, περιορίζει την ελευθερία του Δήμου να διαχειριστεί νομικά, τεχνικά και επιχειρησιακά την υπόθεση της Αγοράς. Πέραν αυτής, παρεμβάσεις που περιορίζουν την ελευθερία πρωτοβουλίας και δράσης της Δημοτικής Αρχής χειραγωγούν τη διοικητική αυτοτέλεια και αναιρούν την ελευθερία της αυτοδιοίκησης, ανεξάρτητα εάν υπηρετούν απλώς μικροπολιτικές στοχεύσεις ή συντεχνιακές εμμονές. Το χειρότερο βέβαια, εάν υπηρετούν καθεστωτικές αντιλήψεις κομματισμού. Αυτά η Αγορά και η Χαλκίδα τα έχουν πληρώσει, ανεξαρτήτως του «νομίσματος».