Γιώργος Α. Παπανδρέου στην Ελβετία: «Μπορεί η Δημοκρατία να επιβιώσει της πόλωσης;»

Στο πλαίσιο της φετινής Εβδομάδας Δημοκρατίας της Γενεύης, ο Γιώργος Α. Παπανδρέου συμμετείχε ως κεντρικός ομιλητής σε ειδική εκδήλωση που διοργάνωσε το Albert Hirschman Center του Geneva Graduate Institute, σε συνεργασία με την τοπική κυβέρνηση της Γενεύης, με θέμα «Μπορεί η Δημοκρατία να επιβιώσει της πόλωσης;»

Κατά την ομιλία του, υπογράμμισε ότι «η δημοκρατία γεννήθηκε τη στιγμή που η ανθρωπότητα διάλεξε τον διάλογο αντί της επιβολής — τις λέξεις αντί των όπλων».

Αναφερόμενος στον Όμηρο και την Ιλιάδα, τόνισε ότι οι αρχαίοι Έλληνες, μέσα από την επίγνωση των συνεπειών της οργής και της βίας, αναζήτησαν έναν νέο τρόπο συνύπαρξης: τη συμμετοχή, τη λογική και τον διάλογο.

Όπως σημείωσε, η δημοκρατία υπήρξε «η πρώτη μεγάλη ηθική και πολιτική καινοτομία διαχείρισης των συγκρούσεων χωρίς βία».

Αναλύοντας τη σύγχρονη κρίση της δημοκρατίας, ο Γιωργος Παπανδρέου επεσήμανε ότι το πρόβλημα δεν είναι οι διαφωνίες, αλλά η απώλεια της ικανότητας για δημιουργική διαφωνία:

«Η κρίση της εποχής μας δεν είναι ότι διαφωνούμε. Είναι ότι έχουμε χάσει τα εργαλεία του διαλόγου, της εμπιστοσύνης και της κοινής λογικής».

Η απώλεια αυτών των αρετών, τόνισε, οδηγεί στη διάβρωση των θεσμών και στην επανεμφάνιση αυταρχικών τάσεων.

«Ο αυταρχισμός δεν είναι η αιτία της παρακμής της δημοκρατίας — είναι το αποτέλεσμά της», ανέφερε χαρακτηριστικά.

 

Αναφερόμενος στις ρίζες της κρίσης, μίλησε για τη μετατόπιση της εξουσίας από τους πολίτες προς τα κέντρα οικονομικής και τεχνολογικής ισχύος:

«Η εξουσία έχει ξεφύγει από τον δήμο. Ο πλούτος έχει μετατραπεί σε εξουσία — και η ανισότητα σε αδικία. Όταν η δημοκρατία δεν παράγει δικαιοσύνη, γεννά θυμό. Και ο θυμός είναι το λίπασμα του λαϊκισμού και της πόλωσης».

 

Προτείνοντας ένα νέο όραμα «ριζοσπαστικής δημοκρατίας» – όχι ακραίας, αλλά ριζωμένης στις αξίες της συμμετοχής, της λογοδοσίας και της ισότητας – ο Γιωργος Παπανδρέου κάλεσε σε αναγέννηση της δημοκρατίας μέσα από σύγχρονα εργαλεία:

 

Συμμετοχικά και διαβουλευτικά σώματα πολιτών, σε τοπικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Εκδημοκρατισμό της οικονομίας, μέσω συνεταιριστικών και κοινοτικών σχημάτων ιδιοκτησίας.

Δημοκρατική ρύθμιση των ψηφιακών πλατφορμών, για την αποκατάσταση της δημόσιας σφαίρας του διαλόγου.

Εκπαίδευση του πολίτη, με έμφαση στην καλλιέργεια ήθους, κριτικής σκέψης και αλληλεγγύης.

«Η δημοκρατία δεν αμύνεται με όπλα», τόνισε.

«Υπερασπίζεται τον εαυτό της μέσα από την ενεργό συμμετοχή των πολιτών, την κοινωνική δικαιοσύνη και τον σεβασμό».

 

Κλείνοντας, προειδοποίησε για τα “εγχειρίδια των αυταρχικών” που εκμεταλλεύονται τον φόβο, τη φτώχεια και τη σύγχυση, και παρουσίασε το “Αντίδοτο του Πολίτη” — τη διαφάνεια, την ενσυναίσθηση, τη συνεργασία και πάνω απ’ όλα την ελπίδα:

«Η εποχή της ανασφάλειας μπορεί να γίνει εποχή αναγέννησης — αν ξαναμάθουμε να εμπιστευόμαστε ο ένας τον άλλον».

Η ομιλία του αποτέλεσε κάλεσμα για μια νέα ευρωπαϊκή και παγκόσμια αναγέννηση της δημοκρατίας — μιας δημοκρατίας όχι φόβου και ελέγχου, αλλά συν-δημιουργίας, συμμετοχής και ελπίδας.